موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /مساله وجوب اطاعت والدین
بیان مساله جدید / وجوب طاعه الوالدین :
پس از تکمیل مساله ضرب صبیان در امتداد همین مساله و در راستای مساله ولایت والد، به مساله وجوب اطاعت والدین می رسیم.
در سخن از ولایت والد، مساله از جانب والد بررسی شد و اکنون باید بررسی شود که از طرف اولاد مساله به چه شکلی است.
نکات کلی در باب خانواده :
خانواده عنصر مهم در جامعه محسوب می شود، و صرفا به ولایت والد نیست بلکه فرزندان نیز وظائفی در این حیطه دارند.
یکی دیگر از مباحثی که ذیل مبحث احکام الصبیان قابل بحث و پیگیری است عبارتست از اینکه اطاعت از والدین چگونه بر صبیان و بلکه به طور مطلق بر همه فرزندان واجب است.
یعنی کیفیت و کمیت وجوب اطاعت از والدین بر فرزندان به چه صورت می باشد.
نکته ظریف در این مقام این است که این مساله اطاعت از والدین اختصاص به صبیان ندارد بلکه بحث اعم از صبی و بالغین است البته بازتاب این مساله در بالغین و نابالغین متفاوت است.
اگر صبی که نابالغ است (غلام یا جاریه) تخلف از امر والدین کند، نتیجه این تخلف همان ضرب و تعزیر است و عنوان حرمت و وجوب ندارد چرا که شرط تکلیف، بلوغ است. اما نتیجه تخلف از امر والدین و عدم اطاعت در بالغین مخصوصا پدر، به وادی حرمت و وجوب وارد می شود.
نکته :
مساله اهمیت مضاعف احترام والده در علم اخلاق در جای خودش ثابت است و شکی در آن نیست اما در ما نحن فیه ما در مقام بحث فقهی هستیم.
بیان صور مساله :
این مساله وجوب اطاعت از والدین به دو صورت تصور می شود :
الف : گاهی اوقات ترک اطاعت والدین سبب رنجش و اذیت و آزردگی و اهانت و تحقیر و ایذاء ایشان می شود که در این صورت به لحاظ تحقق این عناوین ثانویه (ایذاء) این ترک اطاعت قطعا برای بالغین واجب، و برای نابالغین لازم است و منتهی به ضرب و تعزیر است.
به عباره اخری چون عاق والدین و مخالفت و ایذاء ایشان قطعا حرام است پس ترک این عاق واجب است که قهرا ترک عاق والدین همان وجوب اطاعت از والدین می باشد. مثل حرمت ترک صلاه که قهرا مساوق است با وجوب اتیان صلاه
اطاعت فرزندان از والدین به حسب سنین مختلف متفاوت است. تا سن ازدواج پسر و دختر باید از این والد اطاعت کنند ولی از سن ازدواج و بعد از ازدواج، دختر از تحت ولایت پدر خارج می شود و تحت ولایت شوهر قرار میگیرد ولی پسر تا آخر عمر و در هر شأن و جایگاهی تحت ولایت پدر است. علی ای حال این اطاعت از والدین همیشه متوجه فرزندان هست البته در مواردی جلوه های اطاعت متفاوت است و حدود و ثغوری دارد.
تا اینجای مساله روشن است و اساسا محل بحث و نزاع هم نمی باشد (انما الکلام در فرض دوم مساله)
ب : ترک اطاعت والدین سبب ایذاء و توهین و سایر عناوین ثانویه مذکور نمی شود.
مثال : فرزندی مخالفت با دستور والدین می کند اما مساله خفیف است یا پسر قصد سفر دارد ولی پدر راضی نیست و سبب ایذاء می شود و لذا فرزند به نحوی بیان می کند که پدر متوجه نمی شود و نمی فهمد و در نتیجه قهرا اذیت و عاق و تحقیر نمی شود یا فرهنگ منطقه ای به گونه ای است که بعضی مخالفت ها سبب آزردگی پدر نمی شود، این مقام محل بحث و نزاع است.
بنابراین آیا به طور کلی در این موارد هم اطاعت از والدین در صورتی که مخالفت موجب ایذاء و تحقیر و توهین نباشد، واجب است یا خیر؟
در این مقام اختلاف نظر است.
برخی از فقها معتقدند در این مقام و صورت دوم، نیز اطاعت به عنوان اولی واجب است و این وجوب متوقف بر عناوین ثانویه نمی باشد و در واقع مطلق است که برای اثبات این دیدگاه به تعدادی از آیات و روایات استشهاد شده است که ان شا الله عرض خواهیم کرد.
برخی از فقها می فرمایند این مقام چون عناوین ثانویه رخ نمی دهد، اطاعت در این مقام واجب نیست.