موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /بررسی مساله اطاعت از والدین
در مساله وجوب اطاعت والدین بیان شد که اگر مخالفت موجب ایذا و تحقیر ایشان باشد قطعا مخالفت حرام است.
اما چنانچه تحقیر و ایذا نباشد، محل بحث و کلام بود.
برخی از فقها اصرار دارند مخالفت مطلقا حرام است و اطاعت هم هکذا و عناوین ثانویه تاثیری در اصل وجوب اطاعت ندارند.
این گروه از فقها برای ادعای خویش دو دسته از ادله را بیان کردند که آیات و روایات است و چهار آیه بیان و نقد شد.
اما ادله ایشان در روایات را باید بررسی کرد.
پیش از ورود در بحث روایی و ادله روایی ایشان باید بیان کرد که مختار ما در نهایت عدم وجوب مطلق اطاعت است. لذا ذائقه ما اینگونه است که قبل از دق الباب ادله نقلی خاص باید سراغ مبانی رفت و با کمک مبانی می توان روایات را بررسی کرد کما اینکه بر اساس مبانی آیات مورد استدلال ایشان را بررسی کردیم.
لذا در ما نحن فیه معتقدیم در فرضی مخالفت حرام است که موجب اهانت باشد و لذا مخالفتی حرام است که موجب اهانت باشد، لذا مخالفتی که سبب اهانت نباشد و ایذاء نباشد به چه دلیل باید حرام باشد؟
مضاف بر اینکه حرمت مخالفت مطلق، موجب عسر و حرج جدی است و همچنین این والدین معصوم نیستند و لذ اطاعت مطلق از والدین متناسب با مقام نیست. لذا اطاعت مطلقا واجب نیست بلکه در فرض تحقق ایذاء حرام است و این عنوان ایذاء هم فعلی است و چنانچه ایذاء بعدا ایجاد شود که عرفا فعلیت نباید و بعدها هم ایذاء آنچنانی نباشد و فعلا اهانت و ایذاء نباشد، حرام نیست.
بخش دوم :
ادله روایی وجوب اطاعت مطلق :
روایت اول
ابْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَافِعٍ الْبَجَلِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ إِنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ ص فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِي فَقَالَ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ شَيْئاً وَ إِنْ حُرِّقْتَ بِالنَّارِ وَ عُذِّبْتَ إِلَّا وَ قَلْبُكَ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَ وَالِدَيْكَ فَأَطِعْهُمَا وَ بَرَّهُمَا حَيَّيْنِ كَانَا أَوْ مَيِّتَيْنِ وَ إِنْ أَمَرَاكَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ أَهْلِكَ وَ مَالِكَ فَافْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الْإِيمَانِ.[1]
(شخصی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و اله رسید و عرض کرد ای رسول خدا صلی الله علیه و اله مرا توصیه فرمایید. فرمود : به خدا شرک نورز حتی اگر تو را با آتش بسوزانند الا اینکه قلب انسان مطمئن به ایمان باشد و ایمان عجین به روح باشد. و از والدین اطاعت کن و به ایشان نیکی کن زنده باشند یا مرده باشند و اگر تو را امر کردند که از خانواده و اموال خارج شوی پس انجام بده که این کار از ایمان است. )
محمد بن مروان چند نفر هستند که برخی ثقه نیستند البته این محمد بن مروان بر اساس قرائن در نهایت معتبر است.
در این روایت شریف مراتب ولایت هم اشاره شده است. اگر والدین امر کردند از خانواده خارج شوی، انجام دهید. مقصود از این خروج از اهل طلاق است. یا اگر مال را هزینه کن، باید انجام دهی.
برخی از فقها فرموده اند مقصود از این خروج، دیدار والدین است.
این فافعل به نظر ما توصیه اخلاقی است به قرینه اخر روایت که فرمود من الایمان
این من الایمان مقصود از شرائط ایمان نیست، چرا که ایمان سه رکن دارد توحید و نبوت و امامت؛ مقصود از این فرمایش کمال ایمان است.
علی ای حال این روایت میفرماید باید از والدین اطاعت کرد و حتی در فرض تعارض بین والدین و همسر، تقدیم با والدین است.
البته این توصیه اخلاقی است و با مبانی قابل جمع نیست.