موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /بررسی اطاعت والدین
بیانات استاد به مناسبت اعیاد شعبانیه
تبریک ایام مبارک و نورانی به محضر امام زمان عجل الله فرجه الشریف به مناسبت ولادت اجداد طاهرین حضرت، مخصوصا امروز که ولادت حضرت زین العابدین علیه السلام است.
در اینکه وجود امام سجاد علیه السلام ملقب به زین العابدین شدند در برخی نقل ها و ضبط ها این چنین وارد شده است[1] که در یک نمازی از نماز های حضرت که مشغول عبادت بودند، شیطان مجسم به صورت افعی می شود (مستحضرید که شیطان از جنس اجنه است و اراده خداوند این است که اجنه به عنوان موجود مادی لطیف قادر هستند به اشکال مختلف مجسم شوند) و در مقابل حضرت قرار می گیرد به هدف ایذاء حضرت زین العابدین علیه السلام تا جایی که نزدیک می شود و انگشت پای حضرت را می گزد ولی حضرت کمترین توجهی به این قضیه ندارند و به نماز خویش توجه دارند. این روایات را باید خوب توجه کرد. در امثال من سیری زیاد یا گرسنگی زیاد و یا حتی کم تاثیر دارد در مقدار توجه من در نماز خواندن اما حضرت زین العابدین علیه السلام کمترین توجهی ندارند.
این ابتلا و ابتلائات اولیاء الهی بسیار قابل توجه است.
حضرت به این اذیت ابلیس توجه نکرد زیرا مستغرق در وجود خدای تعالی هستند. این نحوه عبادت جوهره عبودیت است وگرنه انسان این واقعه را نمی تواند به صورت مصنوعی و صحنه سازی انجام دهد. بعد از اینکه به حضرت الهام می شود که این ابلیس بود حضرت می فرماید اخسأ یا ملعون و پس از آن ندا شنیده می شود : انت زین العابدین
همچنین در ماجرای دیگری فرزند کوچکتری از حضرت در چاه آب افتاد و اهل خانه سر و صدا بلند میکنند ولی حضرت در حال عبادت توجه به این مساله ندارند و بعد از نماز متوجه می شوند و با اراده الهی فرزند را سالم از چاه بیرون می آورند.
مقام عبودیت و فناء شوخی نیست.
ان شا الله خود حضرت امروز عنایت کنند که توجه جدی به این وجود نورانی داشته باشیم.
ادعیه ما، سرمایه های ما هستند. بارها بیان شده است که هستی ما و سرمایه ما برمیگردد به نیات ما. شخصیت و آینده انسان به نیت انسان گره خورده است.
خدایا تو میدانی ما عاجز و جاهلیم و نمیدانیم چگونه نیت خود داشته باشیم و لذا صدر و ذیل و اصل و فرع را به خود ذوات مقدس می سپاریم.
اما الفقه :
بحث به اینجا رسید که برخی از فقها معتقدند اطاعت از والدین مطلقا واجب است حتی اگر عنوان ثانوی ایذاء نباشد. دلیل ایشان آیات و روایات بود که بحمدالله آیات و روایات بحث شد.
تذکر :
پس از استشهاد به آیات و روایات مذکور برای اثبات وجوب اطاعت علی الاطلاق در نهایت به نقل برخی از فتاوا هم استدلال شده است که آن فتوا محل اجماع ادعا شده است. در واقع اخرین دلیل و دفاعیه برای نظریه وجوب اطاعت از والدین به نحو مطلق، استناد به فتاوای برخی از فقها است که به هدف اثبات اجماع، استشهاد شده است.
این فتاوا در ابواب مختلفی بیان شده اند.
مثل وجوب اطاعت از والدین در سفر و وجوب اطاعت از آنها؛ لکن این فتوا در فرض ایذاء است و اگر ایذاء نباشد این حرمت ثابت نیست.
یا مثل وجوب اطاعت از والدین در روزه مستحبی و حرمت مخالفت با آنها به این معنا که اگر فرزند بدون اذن والدین روزه مستحبی بگیرد باطل است.
یا وجوب اطاعت از والدین برای شرکت در جهاد
یا وجوب اطاعت از والدین در خوردن مال شبهه ناک؛ در واقع این فتوا به این دلیل است که اجتناب از این مال شبهه ناک حرام نیست بلکه استحباب دارد. لذا دوران شده است بین وجوب اطاعت از والدین و استحباب اجتناب از مال شبهه ناک مثل اینکه والدین مشغول خوردن غذای شبهه ناک هستند و فرزند را هم امر به استفاده از آن می کنند.
یا وجوب اطاعت از والدین برای انجام کاری مثل غذاخوردن در اول وقت در حالی که فرزند می خواهد نماز اول وقت بخواند.
یا وجوب اطاعت از والدین در ترک نماز جماعت.
و هکذا اشباه و نظائر دیگری از همین قبیل
نقد استدلال مذکور :
نقد این استدلال این است که اولا تمسک به مجموع چند فتوا برای ما محل تامل است. هکذا از طرفی برای ما ثابت نیست که همه این فتاوا محل اجماع بوده باشد و در واقع اثبات اجماع از این فتاوا مشکل است؛ مضاف بر آنکه این اجماعی مدرکی و غیر حجت است.
ثانیا در بسیاری از این موارد قرینه وجود دارد که این وجوب اطاعت ناظر به فرضی است که مخالفت با والدین در آن موارد زمینه ایذاء و تحقیر آن ها بوده است.
ثالثا در برخی از این موارد مربوط به حوزه مندوبات و مستحبات است که بدیهی است که در جایی که مورد رضایت والدین نباشد، اثر و ارزشی ندارد فلذا قهرا حمل بر توصیه های اخلاقی می شود. لذا با استناد به این فتاوا اینکه بتوان ثابت کرد اطاعت از والدین مطلقا واجب است به نظر ما مبالغه ای بیش نیست.
بقی هنا شئ :
اکر در مساله وجوب اطاعت از والدین تنافی حاصل شود بین اطاعت والد و والده یعنی در انجام کاری توسط فرزند اختلاف شود بین والد و والده، در اینجا تکلیف فرزند چه می باشد؟باید به کدام یک اخذ کرد و امتثال کرد؟
در مجموع امر والد مقدم بر امر والده است و بر آن رجحان دارد چون والد نسبت به فرزند ولایت دارد در حالی که والده فاقد چنین ولایتی است و بلکه صرفا در جای خودش حق حضانت دارد مضاف بر آنکه خود پدر به عنوان زوج یک ولایت نسبی نسبت به زوجه اش که در نقش مادر است دارد فلذا به حسب این مبانی در دوران مذکور امتثال امر والد مقدم است الا اینکه یک عنوان ثانوی خاص رخ بدهد که البته در این صورت، مساله مسلم است و مفروق عنه می باشد.