موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /مساله سرقه الصبی
بررسی فقهی سرقت صبیان :
بحث وجوب اطاعت از والدین بحمدالله به پایان رسید و مختار بیان شد. از این جلسه وارد مبحث جدید «بررسی فقهی سرقت صبیان» می شویم.
اهمیت مساله :
یکی از ناهنجاری هایی که خیلی از کودکان در دوره قبل از بلوغ مرتکب می شوند که اگر کنترل نشود، در دوران بلوغ و جوانی خطرناک خواهد بود، مساله سرقت است. سرقت در صبیان از ابتدا و قدم اول بالفطره و بالوجدان امر قبیحی است. صنع الهی همین است که فطرت پاک صبیان فی نفسه قبح این عمل قبیح را درک میکند الا اینکه عوامل اجتماعی سوء فرهنگ ها و تربیت ها باعث می شود این نور فطرت خاموش شود و این ناهنجاری ها عادی می شود.
مقصود و مراد ما در این مساله بررسی حکم فقهی آن است. این مساله از نوک قله بررسی تا به دامنه آن که مباحث حقوقی حدّ و قطع الید و تعزیر صبیان در خصوص سرقت و تکلیف شخص بالغی که در کودکی مرتکب سرقت شده ادامه پیدا میکند.
این مباحث کلی و نقشه کلی راه در این مساله بود.
فرمایش مرحوم امام راحل ره :
ابتدا فرمایش مرحوم امام راحل را بیان میکنیم.
الفصل الخامس في حد السرقة … القول في السارق
مسألة 1 يشترط في وجوب الحد عليه أمور: الأول- البلوغ، فلو سرق الطفل لم يحد، و يؤدب بما يراه الحاكم و لو تكررت السرقة منه إلى الخامسة فما فوق، و قيل يعفى عنه أولا فإن عاد أدب فإن عاد حكت أنامله حتى تدمى، فإن عاد قطعت أنامله فإن عاد قطع كما يقطع الرجل، و في سرقته روايات، و فيها «لم يصنعه إلا رسول اللّٰه صلّى اللّٰه عليه و آله و أنا» أي أمير المؤمنين عليه السلام، فالأشبه ما ذكرنا.[1]
(فصل پنجم در حد سرقت … کلام در سارق؛ مساله اول شرط است در وجوب حد بر سارق اموری : امر اول بلوغ. اگر طفلی سرقت کرد حد بر او جاری نمی شود و تادیب می شود به مقداری که نظر حاکم باشد هرچند این سرقت تکرار شود تا پنج بار یا بیشتر از پنج بار. بعضی گفته اند بخشیده می شود در مرتبه اول، اگر مجدد مرتکب شد تادیب می شود، اگر باز تکرار شد انگشتان کشیده شود به شئ خشن تا خون جاری شود، اگر باز تکرار شد بند انگشتان قطع می شود و اگر تکرار شد دستش مثل شخص بالغ قطع شود. و در باب سرقت صبی روایاتی وجود دارد)
تبیین فرمایش امام راحل ره :
بحث حد سرقت از جوانب مختلف مورد بحث قرار می گیرد. در این فرمایش حضرت امام ره از جانب بررسی حد نسبت به شخص سارق محل بحث است.
در این فرمایش حضرت امام راحل ره، مقصود از طفل، صبی ممیز است و الا چنانچه این طفل غیر ممیز باشد ، صدق عرفی سرقت نمی کند.
قید پنج بار در این فرمایش به این جهت است که در بالغین بعد از چهار بار حکم چنین سارقی (به اصطلاح فقهی که در ادامه بیان می شود) اعدام و قتل است.
نکته :
برخی شبهه دارند که چرا در جامعه اسلامی ما حد سرقت که قطع ید باشد، اجرا نمی شود. پاسخ این است که اولا ما خبر نداریم. اتفاقا در موارد خودش اجرا می شود. این قطع ید هم در چهار انگشت است. ثانیا هر سرقتی حکمش قطع ید نیست. یکی از شرایط این است که مال از حرز سرقت شود. اگر دزدی از غیر حرز باشد، به آن اختلاس می گویند که به صورت مخفیانه صورت میگیرد. چنانچه این سرقت از غیر حرز باشد و آشکارا باشد به آن استلاب یا ربودن می گویند مثل کیف قابی و موبایل قاپی در اصطلاح عرف جامعه.
بنابراین هر سرقتی حکمش قطع ید نیست.
اشکال :
در باب فتوای برخی از فقها که مرحوم امام راحل نقل فرموده، علت خشونت در باب صبیان چیست؟ صبی نابالغ نیاز به خشونت ندارد.
پاسخ :
اگر از ابتدا جلوگیری نشود مصداق ضرب المثل مشهور می شود که «تخم مرغ دزد، شتر مرغ دزد می شود.» لذا از ابتدا باید کنترل شود.
جمع بندی کلام امام راحل ره :
علی ای حال در این مقام دو دیدگاه در کلام امام راحل وجود دارد که یک نظریه عدم اجرای حد است که دلیل آن هم رفع القلم است که البته در این دلیل اشکالاتی است. دیدگاه دوم قول به اجرای حد سرقت یعنی قطع الید از صبی در مرحله آخر است که مراحل آن در کلام امام راحل بیان شده و اتفاقا روایات معتبر و صریح نیز دارد که بررسی و بیان خواهد شد.
طرح مباحث مقدماتی جهت ورود به بحث :
قبل از ورود در مساله که ان شا الله حکم سرقت صبیان بررسی شود، پیشتر از باب تمهید معلوم باشد که حد سرقت در غیر صبیان هم متوقف بر شرائطی هست که اگر همه آن شرائط جمع شد و حاصل شد در بالغین حد سرقت که قطع ید باشد جاری می شود و الا در همین بالغین اگر تنها یکی از این شرائط مفقود باشد قهرا حد جاری نشده، بلکه تنزل به تعزیر می کند که طبق رای حاکم شرع اجرا می شود.
شرائط اجرای حد سرقت در بالغین :
این مساله از باب تمهید بحث جهت ادراک بهتر غرض اصلی است. لذا چنانچه کسی معتقد به نظریه دوم شود، باید بداند آن حد سرقت در چه شرائطی اجرا می شود. این شرائط حدودا ده شرط است که به صورت فهرست و تیتر وار بیان خواهد شد که ان شا الله در جلسه آینده متعرض این مساله خواهیم شد.