موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /مساله احکام محرمیت فرزندخوانده
اشاره به مباحث گذشته :
سخن در احکام تبنی بود و بیان شد مقصود از تبنی، فرزندخوانده است.
مقصود اصلی از این بحث مباحث مربوط به محرمیت این فرزند با اعضای خوانده است که مثلا دختری که فرزند خوانده است چگونه به پدر و پسر خانواده محرم خواهد شد.
بیان شد که دو روش اصلی برای محرمیت وجود دارد.
روش اول رضاع و شیردادن بود. روش دوم عقد نکاح (چه دائم و چه موقت) است.
اما بحث به بررسی روش اول رسید.
بررسی روش رضاع در محرمیت فرزندخوانده :
این مساله نیاز به مقدمات دارد و زیرساخت این مباحث باید بیان شود.
همانطور که معلوم است، محرمیت یا از طریق نسب است یا از طریق سبب است که البته محارم نسبی اکثریت هستند که به نحو توالد هستند.
محارم نسبی دو حالت دارند : یا محرمیت بالذات است که مقصود از آن همین طریق توالد و تناسل است. یا محرمیت بالعرض است که مقصود همین طریق رضاعی می باشد.
قبل از آنکه وارد اصل مساله شویم و جزئیات محرمیت به روش رضاعی را بحث کنیم ، لازم است مقدمتا از آیه کریمه 23 در سوره نساء بحث کنیم که در این آیه 13 مورد از محارم را بیان می فرماید. در بخش اول این آیه شریفه به محارم نسبی اشاره می فرماید.
در این آیه کریمه خدای متعال به برخی از مواردی که نکاح با آن ها حرام است اشاره فرمودند.
﴿حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خالاتُكُمْ وَ بَناتُ الْأَخِ وَ بَناتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهاتُكُمُ اللاَّتي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَ أُمَّهاتُ نِسائِكُمْ وَ رَبائِبُكُمُ اللاَّتي في حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللاَّتي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ وَ حَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحيما﴾
(حرام شده است بر شما، مادرانتان، و دختران، و خواهران، و عمهها، و خالهها، و دختران برادر، و دختران خواهر شما، و مادرانى كه شما را شير دادهاند، و خواهران رضاعى شما، و مادران همسرانتان، و دختران همسرتان كه در دامان شما پرورش يافتهاند از همسرانى كه با آنها آميزش جنسى داشتهايد- و چنانچه با آنها آميزش جنسى نداشتهايد، (دختران آنها) براى شما مانعى ندارد- و (همچنين) همسرهاى پسرانتان كه از نسل شما هستند (- نه پسرخواندهها-) و (نيز حرام است بر شما) جمع ميان دو خواهر كنيد؛ مگر آنچه در گذشته واقع شده؛ چرا كه خداوند، آمرزنده و مهربان است. (23))
در این آیه شریفه متعلق «حرمّت» بیان نشده که به قرینه آیه سابق، متعلق حرمت، نکاح است. همچنین در این آیه شریفه تا مورد هفتم محارم نسبی بالذات را بیان فرمود و بعد از آن بالعرض را بیان می فرماید.
در بیان ربیبه، «فی حجورکم» قید غالبی است چرا که ممکن است دختری باشد که مادرش ازدواج کند و خود این دختر هم سن بالایی داشته باشد و در خانه شوهرش باشد. علی ای حال اینگونه دختران هم با شرط دخول، بر شوهر آن مادر حرام هستند و محرم محسوب می شوند.
مقصود از حلائل ابناء هم، عروس انسان است. یعنی همسر فرزند صلبی و تنی انسان.
علی ای حال در این آیه کریمه به 13 مورد از مواردی که نکاح با آن ها حرام است اشاره شده است و هفت مورد از این 13 مورد که نکاح با آنها حرام است محرم نسبی هستند که عبارتند از :
1 – مادران : چه بلاواسطه که مادر خود انسان است؛ چه مع الواسطه مثل مادربزرگ های پدری و مادری (وَ إن عَلا)
2 – دختران : چه بلاواسطه که دختر متولد از صلب انسان است؛ چه مع الواسطه باشد مثل نوه های جنس دختر، چه نوه دختری و چه نوه پسری باشد یعنی این نوه دختر، چه از طریق فرزند پسر انسان باشد، چه از طریق فرزند دختر باشد. (وَ إن نزل)
3 – خواهران : چه ابوینی باشند (از پدر و مادر یکی باشند) ، چه امی باشد (از مادر یکی باشند) و چه ابی باشد (از پدر یکی باشند)
4 – عمه ها : چه بلاواسطه باشد که عمه خود انسان باشد و خواهر پدرت باشد. چه مع الواسطه که عمه والدین باشد.
5 – خاله ها : چه بلاواسطه باشد که خواهر مادر باشد. چه مع الواسطه که خاله والدین باشد.
6 – دختران برادر : چه بلاواسطه باشد. چه مع الواسطه که نوه های از جنس دختر برادر باشند؛ حال چه نوه دختری برادر باشند یا نوه پسری او باشد.
7 – دختران خواهر : چه بلاواسطه که همان فرزند خواهر باشد، چه مع الواسطه باشند که نوه های جنس دختر خواهر باشد چه نوه پسری چه نوه دختری خواهر باشند.
این هفت گروه محارم نسبی بالذات هستند.
مباحث استدلالی و ذی المقدمه در آینده بیان خواهد شد.