موضوع: فقه الاسره/احکام الصبیان /بررسی محرمیت در فرزند خوانده
سخن در احکام تبنی بود که برای محرمیت دو روش بیان شد. روش اول رضاع بود و در مقام تبیین روش اول بودیم.
در جهت تمهید مقدمات بحث به آیه شریفه اشاره کردیم.
در این آیه شریفه، 13 مورد از محارم بیان شد که شاهد بحث ما هفت مورد اول بود که این هفت گروه با زیر مجموعه هایشان همه محارم نسبی اصلی بالذات هستند که ازدواج با انها حرام است، اینک ادامه آیه کریمه اشاره به محرم های نسبی دارد که البته از طریق رضاع هستند که ما تعبیر می کنیم به محرم نسبی بالعرض و در واقع شاهد بحث فقره بعدی آیه است ولی این هفت مورد، زیر ساخت بحث هستند.
فقره بعد از این هفت مورد می فرماید :
﴿وَ أُمَّهاتُكُمُ اللاَّتي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَة﴾[1]
(و مادرانى كه شما را شير دادهاند، و خواهران رضاعى شما)
در این آیه کریمه محرم های نسبی رضاعی را فقط دو گروه بیان میکند. یکی مادرانی که شیر داده اند و دوم خواهر رضاعی انسان را بیان می فرماید.
در این شریفه محارم نسبی بالذات را هفت گروه بیان می فرماید اما در محارم نسبی بالعرض دو گروه را بیان کرده است گروه های دیگر مطرح نشده اند و حال انکه در رضاع افراد دیگری نیز از محارم هستند. لکن در روایات دیگر موارد محارم رضاعی را بیان فرموده است و در واقع کلام معصوم علیه السلام متمم و مکمل آیات شریفه هستند.
تذکر :
در این آیه شریفه برای محرم رضاعی فقط دو گروه را شمرده است لکن این کلام توسط فرمایش پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه و اله توسعه یافته است و شامل تمام موارد و گروه های هفت گانه محارم نسبی اصلی بالذات شده است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمود :
الرضاع لحمة كلحمة النسب[2]
یعنی خویشاوندی از طریق رضاع مثل خویشاوندی از طریق نسب است.
لحمه کنایه از خویشاوندی است. در واقع لحمه یعنی تکه گوشت که وجه این کنایه اینست که در عرف می گویند ما با قوم و خویش خود از یک پوست و گوشت هستیم. این یعنی شیرخوارگی یک قرابت، شبیه به قرابت نسبی است.
علی ای حال رسول گرامی صلی الله علیه و اله خویشاوندی نسبی را در رضاع هم جاری می دانند ولذا تمام هفت گروه سابق در اینجا هم جاری هست.
بنابراین خویشاون دو شق کلی دارد :
* نسبی :
اصلی و بالذات : از طریق توالد و تناسل
بالعرض : به رضاع
* سببی (مثل ازدواج) که محل بحث ما نیست.
بنابر این توضیحات، خویشاوندی نسبی بالذات با بالعرض به یک تعداد که هفت گروه باشد خواهد بود.
و هکذا ما روی عن النبی صلی الله علیه و اله :
قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.[3]
(حرام می شود از طریق رضاع، آنچه حرام می شود از طریق نسب)
در این روایت هم حضرت تصریح می فرماید که هر نکاحی از طریق نسب بر انسان حرام می شود هکذا دقیقا از طریق رضاع هم بر انسان حرام می شود یعنی رضاع دقیقا همان شرائط نسب توالد و تناسل را دارد البته صرفا از جهت نکاح و محرمیت و لا غیر (ارث و موارد دیگر مطرح نیست) و در واقع طبق نص آیه کریمه هفت گروه از طریق نسب حرام شد، و بر اساس این روایت شریفه تمام آن هفت گروه، از طریق رضاع هم حرام میشوند.
البته همین مضمون و نقل از طریق داود بن سرحان از امام صادق علیه السلام هم نقل شده است.[4]
بنابراین بر اساس این توسعه ای که در فرمایش پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه و اله واقع شده است قهرا همه گروه های هفتگانه محرم اصلی بالذات در این مساله رضاع هم جاری و ساری است و این مساله زیر ساخت اصلی بحث ماست.
نکته : سابقا هم بیان شده است که حرمت نکاح با محرمیت تفات دارد و اینگونه نیست که هر کسی نکاحش حرام بود، لزوما محرم هم باشد و لذا شبهه ای که در مناطقی مطرح است، اینست که خواهر همسر را محرم می دانند، چرا که ازدواج با او حرام است در حالی که این مطلب غلط و اشتباه است.
بیان در ذی المقدمه :
در مساله اصلی ما که روش محرمیت فرزند خوانده بود، اکنون می گوییم که باید ثابت شود فرزند خوانده دختر است یا پسر است چرا که روش های هر کدام متفاوت است و ما ابتدا به بیان روش محرمیت در دختران می پردازیم.
فلذا نقول :
الف : اگر بچه ای که از طریق موسسات مذکور مثل بهزیستی به فرزندخواندگی انتخاب شده است در صورتی که دختر باشد برای محرمیت با آقا و شوهر این خانم و یا پسران در منزل، از طریق رضاع چهار روش وجود دارد.
البته افراد متفاوت هستند و برخی یکی از روش ها را دارا است و برخی دو و برخی سه و برخی هر چهار روش را امکان اجرا دارند لذا در مقام پاسخگویی باید شرائط متفاوت را دارا باشند.
لذا در مقام اجرا باید وضعیت را در نظر گرفت.
بیان روش ها در محرمیت دختران :
روش اول :
رضاع و شیردهی توسط مادر همین خانواده که البته نوعا قابل اجرا نیست چرا که معمولا خانواده ای کودکی را به فرزندی می گیرد ، صاحب فرزند نمی شود و لذا مادر خانواده لا جرم شیر ندارد. اما علی ای حال اگر خانواده ای باشد که در راه رضای خدا، کودکی را به فرزندخواندگی قبول کند و مادر شیر داشته باشد می تواند از این روش استفاده کند و این مادر، مادر رضاعی است و کودک هم فرزند رضاعی است و تمام هفت گروه مذکور در آیه شریفه در این مقام، محرم می شود.
شرط این شیردهی ایسنت که این شیر حاصل نکاح و مجامعت با همین آقا باشد. چر که این خانم گاهی ازدواج می کند، صاحب فرزند می شود و شوهر فوت میکند. خانم ازدواج مجدد می کند و به فرزند خوانده ای شیر می دهد، اینجا این فرزند به همسر دوم محرم نمی شود چرا که شیر موجود حاصل همبستری با همسر مرحوم اول است و در واقع پدر رضاعی این فرند خوانده، آن مرد فوت شده است.